Haber: Serra TAYLAN
Elazığ’da kentsel dönüşüm maliyet duvarına çarptı
2020 ve 2023 depremlerini ağır şekilde yaşayan Elazığ’da eski yapı stokunun yenilenmesi, özellikle kenar mahallelerde yüksek inşaat maliyetleri ve düşük konut değerleri nedeniyle sekteye uğradı. Son üç yılda metrekare başına inşaat maliyetinin yaklaşık 6 bin liradan 25 bin lira seviyelerine yükselmesi, müteahhitlerin düşük getirili bölgelerde proje üstlenmesini zorlaştırırken, vatandaşlar da kendi imkanlarıyla evlerini yenilemekte zorlanıyor.
Depremde yıkılan veya ağır hasar gören binalar için TOKİ aracılığıyla yeni konutlar yapılırken, eski veya az hasarlı yapılarını yenilemek isteyen vatandaşlar ise herhangi bir konut desteği almadan dönüşüm maliyetini karşılamak zorunda kalıyor.
Özellikle eski mahallelerde yaşayan vatandaşlar, müteahhitlerle yaptıkları görüşmelerden sonuç alamadıklarını belirterek devlet desteği talep ediyor. Mahalle sakinleri faizsiz kredi, yerinde dönüşüm ve TOKİ desteği gibi seçeneklerin devreye alınmasını isterken, müteahhitler de dönüşümün sürdürülebilmesi için teşvik mekanizmalarının oluşturulmasını istiyor.
ESKİ YAPILAR, YÜKSELEN MALİYETLERLE BİRLİKTE ÇIKIŞSIZLIĞA SÜRÜKLENİYOR
Sanayi Mahallesi’nde yaşayan Nadim Macit, mahalledeki binaların büyük bölümünün 40 ila 60 yıllık olduğunu belirterek yapıların artık yenilenmesi gerektiğini söyledi.
Macit, müteahhitlerle yaptıkları görüşmelerden yüksek maliyetler nedeniyle sonuç alamadıklarını belirterek şöyle konuştu:
“Doğma büyüme bu mahalleliyim. Evlerimiz çok eski binalar. Altyapısını, teçhizat eskiliğini geçtim. Artık yaşlandı ve kullanım miatları doldu. Çok büyük depremler atlattı. Az hasar verildi. Ama kentsel dönüşüme girmesi gerekiyor.
Tunceli’de, Bingöl’de büyük depremler bekleniyor. Bizler en ufak bir seste panik oluyoruz. Çok müteahhit ile görüştük. Ya gelmek istemediler, ya da yüksek rakamlar talep ettiler. Bizlerin gücünü aşan rakamlar.”
Mahallede daha önce kentsel dönüşüm için başvuruda bulunduklarını belirten Macit, sürecin hızlandırılmasını istedi.
“Bize ara sokaklar için biraz daha zaman gerektiği söylendi. Önümüzde bir deprem gerçeği var. Binalarımız yorgun. 40-60 yaşında büyük çoğunluğu. Bu kentsel dönüşüm sürecinin hızlandırılmasını talep ediyoruz. Bu konuya kar, rant olarak bakılmasın. Çünkü ne bizim büyük paralar ödeyecek gücümüz var, ne yeni ev alabilecek gücümüz. Devletimizin bu konuda bizlere destekleyici adımlar atmasını istiyoruz.”
MÜTEAHHİT YOK, KAYNAK YOK: MAHALLELER DÖNÜŞÜM BEKLİYOR
Sanayi Mahallesi’nde 30 yıldır yaşadığını belirten İsmail Yetimoğlu da mahalledeki yapıların yaşına dikkat çekerek dönüşümün devlet desteği olmadan gerçekleştirilemeyeceğini söyledi.
Yetimoğlu şöyle konuştu:
“Burası Elazığ’ın en eski mahallelerinden birisi. Evlerin büyük kısmı 40 yaşından daha büyük. Mahallemizin kentsel dönüşüme alınmasını istiyoruz. Çünkü biz kendi imkanlarımızla yaptıramıyoruz. Elazığ’ın diğer büyük ve rantlı mahallelerine müteahhitler gidiyor. Ancak bizler o kadar avantajlı değiliz. Kendimiz yapmak istesek maliyetleri karşılayamıyoruz. Müteahhitler para kazanamayacağı işlere girmek istemiyor. O nedenle bu sorunun devlet eli ile çözüme kavuşmasını istiyoruz.”
BOŞ ARSALAR ARTTI, MAHALLELER GÖÇ VERDİ
Nail Bey Mahallesi Muhtarı Murat Ataş ise deprem sonrasında çok sayıda binanın yıkıldığını ve mahallenin önemli bölümünün boş kaldığını belirtti.
Dönüşüm için faizsiz kredi veya yerinde dönüşüm desteği verilmesini isteyen Ataş, şunları söyledi:
“Biz sadece burada siyasilerimizin bakanlığa gitmesini talep ediyoruz. Mahallemiz için en azından bir dönüşüm kampanyası başlatmamız lazım. Bu yerinde dönüşüm olabilir, faizsiz kredi olabilir. Bunu en kısa süre içerisinde tamamlamamız lazım. Bu hem mahallemiz hem de vatandaşlarımız için çok önemlidir.”
Ataş, vatandaşların müteahhitlerin talep ettiği 2,5-3 milyon liralık bedelleri karşılayamadığını belirterek şöyle konuştu:
“Mahalle özelliğini kaybetti. Eski insanlar kalmadı. Herkes göç etti. Bundan dolayı da mahallemizde bir an önce kentsel dönüşümün olmasını istiyoruz. Mahallemiz emekli ya da asgari ücretle çalışanlar çoğunlukta. Müteahhit geldiği zaman ödeme koşulları çok zor. 2,5-3 milyon lira para istiyor. Ondan dolayı kimse ödeyemiyor.”
Ataş, ödeme koşullarının uzun vadeye yayılması halinde vatandaşların dönüşüm maliyetini karşılayabileceğini belirterek, “Faizsiz kredi olursa ya da kentsel dönüşüm alanında yerinde dönüşüm şeklinde olursa, vatandaşın ödemesini uzun vadeye yayarlarsa ödemesini rahat yapabilir. Vatandaş da öder, boş araziler de ortadan kalkmış olur. Mahalle eski haline gelmiş olur” dedi.
“VATANDAŞIN GÜCÜ YETMİYOR”
Mahalle sakini Oktay K. de deprem sonrası yıkılan ev ve işyerlerinin yeniden yapılmasını istedi.
1975 yılından beri mahallede yaşadığını belirten Oktay K., “Maliyetlerden dolayı insanlar evlerini yaptıramıyorlar. Devletin buraya el atmasını istiyoruz. TOKİ’nin yaptığı gibi. Buraya gelsinler. İnsanlara TOKİ verdiler. Arsaları kaldı. Yaptıramayan vatandaşlara arsa bedelini versinler” dedi.
MÜTEAHHİTLER DE DÖNÜŞÜM İÇİN TEŞVİK İSTİYOR
İnşaat Müteahhitleri Konfederasyonu Yönetim Kurulu Üyesi ve Kentsel Dönüşüm Uzmanı Osman Avcıl, özellikle kenar mahallelerde dönüşümün maliyetler ve düşük bölgesel cazibe nedeniyle ilerlemediğini söyledi.
Avcıl, yükselen inşaat maliyetlerinin müteahhitlerin yatırım kararlarını doğrudan etkilediğini belirterek şöyle konuştu:
“Kentsel dönüşümün hızlı olması gerekiyor. Elazığ’da özellikle kenar mahalle diyebileceğimiz semtlerin cazibesi az olduğu için çok rağbet görmüyorlar. Şimdi inşaat maliyetleri son yılların en yüksek rakamlarına ulaştı. Bu da müteahhitlerin kar zarar durumunda daha hassas davranmalarına yol açıyor. Hem maliyet hem satış anlamında zorlaştı bu mahallelerde.”
ESKİ MAHALLELER OTOPARKA DÖNÜŞÜYOR
Kentsel dönüşüm prosedürlerinin kolaylaştırılması gerektiğini belirten Avcıl, eski mahallelerde yaşanan boşalmaya dikkat çekti.
“Elazığ’ın eski ve merkezi mahallelerine baktığımızda oralar artık boşalmış. Otopark gibi kullanılıyor. O mahallelerde yaşayan vatandaşlar 10 yıllardır yaşadıkları mahallede kalmak istiyorlar haklı olarak. Ancak diğer tarafta bir maliyet yükü hem vatandaşı, hem müteahhitleri zorlamaya başladı.”
Devletin hem vatandaşlara destek vermesi hem de müteahhitleri teşvik etmesi gerektiğini ifade eden Avcıl, özel sektörün giremediği bölgelerde kamu eliyle dönüşüm yapılmasını önerdi.
“Bu olmuyorsa devlet o bölgeleri kamulaştıralı. Vatandaşa yeni evler temin etmeli TOKİ aracılığı ile ve o mahalleleri kendi yapmalı. Devletin bu konuda ciddi olarak el atması gerekiyor.”
“ELAZIĞ’IN KÖKLÜ MAHALLELERİ ATIL KALABİLİR”
Avcıl, sorunun yalnızca Elazığ’a özgü olmadığını, deprem yaşamış diğer kentlerde de benzer sorunların bulunduğunu belirtti.
“Bu sorun sadece Elazığ’ın değil tüm deprem yaşamış illerin de sorunudur. Bu sorun için harekete geçilmese bu illerin merkezi ve köklü mahalleleri, atıl bir halde kalacaktır. Elazığ özeli için konuşursak bu atıllık durumu Elazığ’ın geçmişini, kökenini de yok saymak yok etmek anlamına gelecektir” dedi.
News
